कोट्यवधींच्या महामार्गावरील उड्डाणपुलाला भेगा!

साकोली-मुंडीपार वनक्षेत्रातील NH-53 वर धोक्याची घंटा; जड वाहनांच्या सततच्या वर्दळीत दुर्घटनेची भीती, NHAIच्या कामावर गंभीर प्रश्न

नाजीम पाशाभाई

साकोली :साकोली–मुंडीपार–मोहघाटा वनक्षेत्रातून जाणाऱ्या राष्ट्रीय महामार्ग-५३ वरील कोट्यवधी रुपये खर्चून उभारण्यात आलेल्या उड्डाणपुलाच्या मध्यभागी भेगा पडल्याचे निदर्शनास आल्याने बांधकामाच्या गुणवत्तेवरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. राष्ट्रीय महामार्गावर दिवस-रात्र जड व हलक्या वाहनांची मोठी वर्दळ असताना उड्डाणपुलावर भेगा पडणे ही बाब वाहनचालकांच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने गंभीर मानली जात आहे. संभाव्य धोका लक्षात घेऊन भेगा पडलेल्या भागात बॅरिकेड्स लावून वाहतूक सावधपणे वळविण्यात आली असून सूचना फलकही लावण्यात आले आहेत.
भेगा नेमक्या कशामुळे? तातडीच्या तांत्रिक तपासणीची गरज
उड्डाणपुलावर दिसून आलेल्या भेगांचे स्वरूप, खोली, विस्तार आणि त्याचा पुलाच्या संरचनात्मक मजबुतीवर होणारा परिणाम याची तातडीने तपासणी होणे आवश्यक आहे. केवळ डागडुजी करून प्रश्न मिटविण्याऐवजी संपूर्ण उड्डाणपुलाचे स्ट्रक्चरल ऑडिट करण्यात यावे, अशी मागणी जोर धरत आहे.
या पुलावरून दररोज मोठ्या प्रमाणात अवजड वाहतूक होत असल्याने संरचनेच्या सुरक्षिततेबाबत कोणतीही जोखीम पत्करणे भविष्यात महागात पडू शकते. त्यामुळे NHAIच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसह स्वतंत्र तज्ज्ञ अभियंत्यांकडून तपासणी करून अहवाल सार्वजनिक करण्याची गरज आहे.
चार महत्त्वाच्या वनक्षेत्रांसाठी मोठी शमन उपाययोजना
साकोली ते देवरीदरम्यानच्या वन्यजीव कॉरिडॉरमध्ये वन्यप्राण्यांच्या सुरक्षित हालचालीसाठी मोठ्या प्रमाणात शमन उपाययोजना करण्यात आली आहे. उपलब्ध नोंदीनुसार सिरपूर–नवाटोला, मरामजोब–डोंगरगाव, बांबनी–दुग्गीपार आणि साकोली–मुंडीपार या चार महत्त्वाच्या वनक्षेत्रांमध्ये संरचना उभारण्यात आल्या आहेत.
२०२१ मधील उपलब्ध माहितीनुसार या ठिकाणी सुमारे ७०० ते ७५० मीटर लांबीचे वन्यजीव अंडरपास प्रस्तावित करण्यात आले होते. संपूर्ण प्रकल्पाची लांबी सुमारे १०.९९५ किलोमीटर असल्याची NHAI च्या नोंदीत माहिती आहे.
मूळ प्रकल्पाची किंमत ₹३६०.८० कोटी
भारत सरकारच्या संसदीय नोंदीनुसार या प्रकल्पाची मूळ मंजूर/अवार्ड किंमत ₹३६०.८० कोटी होती. मार्च २०२३ मधील सरकारी उत्तरात कामाची संभाव्य पूर्णता तारीख ११ जुलै २०२३ अशी नमूद करण्यात आली होती.
या प्रकल्पासाठी Agrawal Global Infratech Pvt. Ltd.–SMS Limited (JV) या EPC कंत्राटदाराची नोंद आहे. संबंधित कंत्राटदाराच्या वार्षिक अहवालातही प्रकल्पाची किंमत ₹३६०.८० कोटी आणि कामाची प्रगती सुमारे ९० टक्के असल्याचे नमूद करण्यात आले होते.
निविदेपासून कामापर्यंत… वेळापत्रकात वारंवार बदल
प्रकल्पाची निविदा प्रक्रिया डिसेंबर २०२०मध्ये सुरू झाली होती. जानेवारी २०२१मध्ये निविदा उघडण्याचे नियोजन होते. त्यानंतर NHAIच्या नोंदीनुसार ८ नोव्हेंबर २०२१ ही Appointed/Civil Work Start Date होती. जानेवारी २०२२मध्ये वनक्षेत्रातील वृक्षतोड आणि बांधकामपूर्व कामांना सुरुवात झाल्याची माहिती समोर आली.
फेब्रुवारी २०२३च्या अहवालानुसार चार प्रमुख अंडरपासचे काम सुरू होते आणि त्यावेळी केवळ सुमारे २८ टक्के काम पूर्ण झाले होते. नोव्हेंबर २०२३पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्य त्यावेळी ठेवण्यात आले होते.
₹३६०.८० कोटींपासून पुढे किती?

खर्चवाढीचा हिशेब सार्वजनिक करा
या प्रकल्पाशी संबंधित विविध नोंदींमध्ये खर्च आणि पूर्णता कालावधीबाबत बदल झाल्याचे दिसून येते. मूळ मंजूर/अवार्ड किंमत ₹३६०.८० कोटी असताना, नंतरच्या उपलब्ध सरकारी नोंदींमध्ये प्रकल्पाची किंमत वाढून ₹४६८.९२ कोटी झाल्याचे आणि सुमारे ₹४६४.२५ कोटी खर्च झाल्याचे नमूद आहे. त्याच नोंदीत सुधारित पूर्णता तारीख १५ एप्रिल २०२६ अशी दर्शविण्यात आली आहे.
त्यामुळे मूळ मंजूर किंमत, सुधारित किंमत, प्रत्यक्ष खर्च, वाढीव खर्चाची कारणे, कार्यादेश, मुदतवाढीची कारणे आणि काम प्रत्यक्षात पूर्ण झाल्याची तारीख याचा संपूर्ण तपशील NHAIने जनतेसमोर आणावा, अशी मागणी होत आहे.
‘डागडुजी’ नव्हे, संपूर्ण स्ट्रक्चरल ऑडिट करा!
कोट्यवधींच्या खर्चानंतर राष्ट्रीय महामार्गावरील महत्त्वाच्या संरचनेला अल्पावधीतच भेगा पडत असतील, तर हा केवळ किरकोळ दुरुस्तीचा विषय मानता येणार नाही. भेगा पडल्याने बांधकाम निकृष्ट असल्याचे तत्काळ निष्कर्ष काढता येत नसले तरी भेगांचे मूळ कारण शोधणे अत्यावश्यक आहे.
काँक्रीटची गुणवत्ता, स्टीलचा वापर, संरचनेची भारवाहक क्षमता, सांधे, जलनिस्सारण व्यवस्था, बांधकाम पद्धती आणि निर्धारित तांत्रिक मानकांचे पालन यांची तज्ज्ञांकडून तपासणी करण्यात यावी. दोष आढळल्यास संबंधितांची जबाबदारी निश्चित करून आवश्यक दुरुस्ती व कारवाई करण्यात यावी.

मोठ्या दुर्घटनेची वाट पाहणार का?
राष्ट्रीय महामार्गावर हजारो वाहने धावत असताना उड्डाणपुलाच्या सुरक्षिततेबाबत निर्माण झालेला संशय प्रशासनासाठी धोक्याची घंटा आहे. आज भेगा दिसत आहेत; उद्या त्याचे गांभीर्य वाढण्याची वाट पाहणे धोकादायक ठरू शकते.
त्यामुळे NHAIने तातडीने स्थळ पाहणी, स्वतंत्र स्ट्रक्चरल ऑडिट, गुणवत्ता तपासणी आणि सुरक्षा प्रमाणन करून अहवाल सार्वजनिक करावा. संभाव्य दुर्घटना टाळण्यासाठी आवश्यक त्या उपाययोजना तातडीने करण्यात याव्यात. करोडोंचा खर्च झाला म्हणून काम पूर्ण झाले असे नव्हे; त्या कामातून वाहनचालकांना सुरक्षित प्रवासाची हमी मिळते का, हा खरा प्रश्न आहे.

प्रतिक्रिया
नगरसेवक इंजि. संदीप बावनकुळे म्हणाले :
“राष्ट्रीय महामार्गावरील उड्डाणपुलाला पडलेल्या भेगा ही अत्यंत गंभीर बाब आहे. संभाव्य दुर्घटना टाळण्यासाठी तातडीने शास्त्रोक्त पद्धतीने दुरुस्ती करून वाहतुकीची सुरक्षितता सुनिश्चित करावी. या संपूर्ण बांधकामाची वरिष्ठ व स्वतंत्र तांत्रिक चौकशी करून दोषी आढळणाऱ्यांवर जबाबदारी निश्चित करावी. प्रकल्पाची मूळ किंमत, वाढीव खर्च, प्रत्यक्ष खर्च आणि कामाचा संपूर्ण तपशील जनतेसमोर सार्वजनिक करावा. नागरिकांच्या पैशाचा प्रत्येक रुपया खर्च झाला; त्याचा हिशोब अखेर कोण देणार?”