पैसा आहे, पण लग्नासाठी योग्य जोडीदार कुठे?

पूर्वी लग्नासाठी पैशाची चिंता होती; आज पैसा असूनही स्थळ जुळत नसल्याची चिंता

गोवर्धन निनावे/भंडारा पत्रिका

भंडारा : एक काळ असा होता की, घरात मुला-मुलींचे लग्न ठरले की सर्वांत पहिला प्रश्न असायचा ‘लग्नाचा खर्च कसा भागवायचा?’ आर्थिक परिस्थिती बेताची असली तरी नातेवाईक, मित्रमंडळी आणि समाजाच्या मदतीने लग्न ठरवले जायचे. साधेपणात लग्न व्हायचे आणि संसार सुरू व्हायचा. मात्र काळ बदलला आहे. आज अनेक कुटुंबांकडे पैसा आहे, शिक्षण आहे, नोकरी आहे, सुविधा आहेत; पण तरीही अनेक घरांमध्ये एक वेगळीच चिंता दिसून येते, ‘मुलगा किंवा मुलगी मोठी झाली, आता लग्न कधी होणार?’

विशेषतः शहरांमध्ये आणि शिक्षित कुटुंबांमध्ये विवाहासाठी अपेक्षांचे ओझे वाढताना दिसते. मुलासाठी चांगली नोकरी, भरघोस पगार, स्वतःचे घर, गाडी, शहरात स्थायिक असणे, व्यसन नसणे अशा अपेक्षा असतात. दुसरीकडे मुलीलाही शिक्षण, नोकरी, स्वभाव, कुटुंबाची पार्श्वभूमी, विचारसरणी आणि सुरक्षिततेला महत्त्व द्यायचे असते. या सर्व अपेक्षा एकाच व्यक्तीत शोधताना स्थळांची संख्या कमी आणि नकारांची संख्या जास्त होत आहे.

नोकरी महत्त्वाची की माणूस?

आज विवाहाच्या बाजारात अनेकदा व्यक्तीपेक्षा त्याची नोकरी, पगार आणि आर्थिक स्थिती आधी पाहिली जाते. मुलगा किती कमावतो? कुठे नोकरी करतो? स्वतःचे घर आहे का? गाडी आहे का? सरकारी नोकरी आहे का? असे प्रश्न पहिल्याच टप्प्यावर विचारले जातात.

मुलीच्या बाबतीतही शिक्षण, नोकरी, दिसणे, कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती आणि इतर अनेक निकष लावले जातात. आर्थिक स्थैर्य महत्त्वाचे आहे; मात्र संसार केवळ पगाराच्या आकड्यावर चालत नाही. संसारासाठी समजूतदारपणा, विश्वास, संवाद, परस्पर सन्मान आणि अडचणीच्या काळात एकमेकांच्या पाठीशी उभे राहण्याची तयारीही तितकीच गरजेची आहे.

अपेक्षा वाढल्या, पण समजूतदारपणा कमी झाला का?

आज मुलगा-मुलगी दोघेही स्वावलंबी होऊ इच्छितात, हा सकारात्मक बदल आहे. मात्र त्याच्याबरोबर “माझ्या अपेक्षांप्रमाणेच समोरची व्यक्ती असावी” ही भूमिका काही वेळा कठोर होताना दिसते. प्रत्येक मुलगा परिपूर्ण नसतो आणि प्रत्येक मुलगीही परिपूर्ण नसते. प्रत्येक व्यक्तीचे काही गुण असतात, काही मर्यादा असतात. परिपूर्ण जोडीदाराच्या शोधात योग्य जोडीदारच हातातून निसटत नाही ना, याचा विचार करण्याची वेळ आली आहे.

पालकांचीही भूमिका बदलण्याची गरज

लग्नाचा निर्णय केवळ मुलगा किंवा मुलगी यांच्यावर सोपवणे योग्य नाही, पण पालकांनीही आपल्या अपेक्षा मुलांवर लादणे योग्य नाही. “आमच्या समाजातीलच पाहिजे”, “नोकरी अशीच पाहिजे”, “पगार एवढाच पाहिजे”, “घर स्वतःचेच पाहिजे” अशा अटींची यादी वाढत गेली तर स्थळे कमी होणारच.

पालकांनी मुलगा किंवा मुलगी चांगला माणूस आहे का, जबाबदारी घेण्याची तयारी आहे का, समोरच्या व्यक्तीचा सन्मान करतो का आणि दोघांचे विचार जुळतात का, याकडेही तितकेच लक्ष द्यायला हवे.

लग्न म्हणजे व्यवहार नव्हे, आयुष्यभराची भागीदारी

आज लग्नाच्या चर्चेत पैसा, पगार, मालमत्ता आणि प्रतिष्ठा यांना मोठे स्थान मिळाले आहे, पण लग्न हा व्यवहार नाही, दोन व्यक्तींनी सुख-दुःखात एकमेकांची साथ देण्याचा तो निर्णय आहे. पैसा संसाराला आधार देऊ शकतो; पण संसार टिकवण्यासाठी विश्वास आणि समजूतदारपणा लागतो.

पूर्वी पैसा नसल्यामुळे लग्नाची चिंता होती, आज अनेकांकडे पैसा असूनही योग्य स्थळ मिळत नसल्याची चिंता आहे. यामागे बदलती जीवनशैली, वाढलेल्या अपेक्षा, शिक्षण, करिअरला दिलेले प्राधान्य आणि विवाहाबाबत बदललेली मानसिकता अशी अनेक कारणे आहेत, म्हणून दोष फक्त मुलांचा किंवा मुलींचा नाही. समाजाची विवाहाकडे पाहण्याची पद्धतही बदलण्याची गरज आहे.

आज गरज आहे ती “परफेक्ट स्थळ” शोधण्याची नाही, तर एकमेकांना समजून घेणारा योग्य जीवनसाथी शोधण्याची, कारण शेवटी प्रश्न हा नसतो की “समोरची व्यक्ती किती कमावते?” खरा प्रश्न असतो- “ती व्यक्ती आयुष्याच्या कठीण काळात माझ्यासोबत किती ठामपणे उभी राहील?”, पैसा लग्नाचा खर्च भागवू शकतो; पण आयुष्याचा संसार फक्त पैशाने चालत नाही, त्यासाठी दोन मनांची साथ लागते.